Rysunek na wzornictwie przemysłowym pełni inną funkcję niż klasyczne studium martwej natury. Nie chodzi wyłącznie o wierne przedstawienie istniejącego przedmiotu, ale również o szybkie zapisanie pomysłu, sprawdzenie proporcji, pokazanie konstrukcji i porównanie kilku wariantów tego samego rozwiązania. Kandydat powinien więc rozwijać jednocześnie warsztat rysunkowy oraz umiejętność myślenia projektowego.
Takie przygotowanie może prowadzić KIAS – szkoła rysunku w Krakowie, gdzie program obejmuje również kierunki projektowe, w tym wzornictwo przemysłowe. W przypadku tej specjalizacji szczególnie ważne stają się perspektywa, geometria, rysunek z wyobraźni, modelowanie przestrzenne oraz umiejętność przedstawiania własnej koncepcji.
Rysunek projektowy nie musi być fotorealistyczny
Szkic projektanta powinien przede wszystkim przekazywać informację. Czasami kilkanaście szybkich rysunków jest bardziej użytecznych niż jedna bardzo dokładna ilustracja, ponieważ pozwala porównać różne pomysły przed rozpoczęciem dalszej pracy.
Dobry szkic może pokazywać:
- ogólną bryłę produktu,
- proporcje poszczególnych elementów,
- sposób użytkowania,
- miejsce uchwytu, przycisku lub łączenia części,
- kierunek otwierania albo składania,
- materiał i charakter powierzchni,
- skalę przedmiotu względem człowieka.
Nie każdy z tych elementów trzeba przedstawiać na jednym rysunku. Seria kilku prostych szkiców pozwala często wyjaśnić projekt znacznie czytelniej.
Od obserwacji istniejącego przedmiotu do własnego projektu
Naukę warto rozpocząć od analizowania rzeczywistych produktów. Zwykły czajnik, krzesło, aparat fotograficzny czy suszarka do włosów mogą stać się dobrym materiałem do ćwiczeń.
Przedmiot warto rozłożyć wizualnie na podstawowe formy:
| Przedmiot | Podstawowe bryły | Co można analizować? |
|---|---|---|
| Czajnik | walec, bryła korpusu, łuk uchwytu | ergonomię uchwytu i relację podstawy do korpusu |
| Krzesło | prostopadłościany, płaszczyzny | kąt oparcia, wysokość siedziska, stabilność |
| Suszarka | walce i zwężające się bryły | sposób trzymania, rozmieszczenie przycisków |
| Lampa biurkowa | podstawa, ramiona, bryła klosza | zakres ruchu i sposób regulacji |
| Głośnik | prostopadłościan lub walec | podziały obudowy i rozmieszczenie elementów |
Takie ćwiczenia uczą patrzenia na produkt nie jako na gotowy kształt, ale jako na zestaw decyzji projektowych.
Perspektywa jest podstawą szkicu produktu
Projektowany przedmiot musi wyglądać przestrzennie. Jeśli elipsy, krawędzie i osie są niespójne, nawet ciekawy pomysł będzie trudny do odczytania.
Szczególnie przydatne są ćwiczenia obejmujące:
- sześciany ustawione pod różnymi kątami,
- walce w perspektywie,
- elipsy na różnych wysokościach,
- łączenie brył o różnych osiach,
- obracanie jednego przedmiotu w kilku ujęciach,
- rysowanie tego samego produktu z góry, z boku i w perspektywie.
Warto nauczyć się również prowadzenia osi konstrukcyjnych. W przypadku produktu symetrycznego, na przykład butelki czy lampy, pozwalają one szybko wykryć deformacje.
Ćwiczenie: jeden produkt w dziesięciu wariantach
Jednym z najważniejszych nawyków projektanta jest niewiązanie się z pierwszym pomysłem. Zamiast dopracowywać pierwszą koncepcję przez kilka godzin lepiej najpierw przygotować wiele szybkich wariantów.
Przykładowe zadanie może brzmieć:
Zaprojektuj niewielką lampkę biurkową przeznaczoną do małego miejsca pracy.
Następnie przygotuj dziesięć szkiców różniących się:
- kształtem podstawy,
- sposobem regulacji wysokości,
- formą klosza,
- miejscem włącznika,
- sposobem składania,
- proporcjami całego produktu.
Dopiero po porównaniu wariantów warto wybrać dwa lub trzy do dalszego rozwinięcia.
Forma powinna wynikać także z funkcji
Wzornictwo przemysłowe różni się od swobodnej ilustracji tym, że projektowany obiekt ma być używany. Wygląd powinien więc pozostawać w związku z ergonomią, konstrukcją i przeznaczeniem.
| Pytanie projektowe | Przykład |
|---|---|
| Kto będzie używał produktu? | dziecko, dorosły, osoba starsza |
| Jak produkt jest trzymany? | jedną ręką, dwiema rękami, za uchwyt |
| Gdzie będzie przechowywany? | na biurku, w szafce, w torbie |
| Czy wymaga składania? | produkt mobilny lub przeznaczony do małej przestrzeni |
| Jakie elementy użytkownik obsługuje? | przycisk, pokrętło, klapka, uchwyt |
| Z czego może zostać wykonany? | tworzywo, metal, drewno, szkło, tkanina |
Odpowiedzi wpływają na kształt produktu. Uchwyt przedmiotu używanego przez wiele godzin powinien być projektowany inaczej niż element chwytany tylko na kilka sekund.
Ergonomia może być ćwiczona już na szkicu
Nie trzeba od razu budować działającego prototypu, aby zauważyć podstawowe problemy ergonomiczne. Pomaga przedstawienie dłoni lub całej sylwetki obok projektowanego przedmiotu.
Można w ten sposób sprawdzić:
- czy uchwyt nie jest zbyt mały,
- czy przycisk znajduje się w dostępnym miejscu,
- czy produkt nie wymaga nienaturalnego ruchu dłoni,
- czy wysokość przedmiotu odpowiada jego funkcji,
- czy skala produktu jest wiarygodna.
Postać nie musi być wtedy szczegółowym studium anatomicznym. Pełni przede wszystkim funkcję informacji o skali.
Jak pokazać materiał?
Projekt produktu powinien sugerować nie tylko kształt, ale często również materiał. Metal, szkło, drewno i matowe tworzywo różnią się sposobem odbijania światła.
| Materiał | Cechy przydatne podczas rysowania |
|---|---|
| Metal polerowany | mocne kontrasty, ostre refleksy, odbicia otoczenia |
| Matowe tworzywo | łagodniejsze przejścia światła i niewielkie refleksy |
| Szkło | przezroczystość, refleksy, widoczne krawędzie |
| Drewno | kierunek słojów i mniej intensywne odbicia |
| Tkanina | miękkie załamania i rozproszone światło |
Nie trzeba rysować każdej faktury bardzo dokładnie. Często kilka właściwie zastosowanych refleksów wystarcza, aby odbiorca rozpoznał materiał.
Model przestrzenny ujawnia błędy niewidoczne na kartce
Szkic może wyglądać przekonująco z jednego punktu widzenia, ale po zbudowaniu modelu okazuje się, że proporcje lub połączenia elementów nie działają. Dlatego modelowanie przestrzenne jest ważnym elementem przygotowania projektowego.
Prosty model można wykonać z:
- kartonu,
- papieru,
- pianki modelarskiej,
- gliny lub plasteliny,
- innego materiału umożliwiającego szybkie sprawdzenie bryły.
Na wczesnym etapie nie musi być estetyczny. Jego zadaniem jest odpowiedź na konkretne pytania dotyczące formy, proporcji i konstrukcji.
Rysunek z wyobraźni jest kluczowy w projektowaniu
Projektant nie zawsze ma gotowy obiekt przed sobą. Musi potrafić wyobrazić sobie formę i przedstawić ją w sposób zrozumiały dla innych osób. Dlatego ćwiczenia z rysunku z wyobraźni mają szczególne znaczenie przed studiami projektowymi.
Można rozpocząć od prostego zadania:
- narysować sześcian, walec i kulę,
- połączyć je w jeden obiekt,
- narysować całość z drugiej strony,
- zmienić proporcje jednego elementu,
- dodać funkcję, na przykład uchwyt lub miejsce do siedzenia,
- przekształcić abstrakcyjną bryłę w produkt użytkowy.
W takim ćwiczeniu nie liczy się tylko efekt końcowy. Istotny jest sposób dochodzenia do rozwiązania.
Jak może wyglądać proces projektowania produktu?
| Etap | Rezultat |
|---|---|
| Analiza problemu | lista potrzeb użytkownika i ograniczeń |
| Szybkie szkice | kilkanaście możliwych rozwiązań |
| Selekcja | 2–3 najlepsze kierunki |
| Rozwinięcie | dokładniejsze rysunki i widoki |
| Model | sprawdzenie przestrzennej formy |
| Korekta | zmiana proporcji lub konstrukcji |
| Prezentacja | czytelny arkusz pokazujący finalną koncepcję |
Arkusz projektowy powinien być czytelny
Oprócz samego produktu ważny jest sposób jego przedstawienia. Na jednym arkuszu mogą znaleźć się widok główny, mniejsze szkice, detal oraz sylwetka pokazująca skalę.
Nie warto jednak umieszczać wszystkich informacji z jednakową siłą. Odbiorca powinien od razu wiedzieć, który rysunek jest najważniejszy, a które elementy mają charakter pomocniczy.
Przy budowaniu arkusza można zastosować prostą hierarchię:
- największy rysunek – finalna koncepcja,
- mniejsze widoki – sposób działania i inne strony produktu,
- niewielkie szkice – proces dochodzenia do rozwiązania,
- detal – szczególnie ważny element konstrukcyjny lub użytkowy.
Przed studiami warto ćwiczyć zarówno rysunek, jak i projektowanie
Sama umiejętność tworzenia atrakcyjnych wizualizacji nie zastępuje myślenia o użytkowniku, funkcji i konstrukcji. Z drugiej strony dobry pomysł trudno przedstawić, jeżeli kandydat nie potrafi narysować podstawowej bryły w perspektywie.
Dlatego przygotowanie na wzornictwo powinno łączyć oba obszary. KIAS w programie dla kandydatów na wzornictwo przemysłowe wykorzystuje między innymi rysunek z wyobraźni, perspektywę, geometrię, kompozycję oraz modelowanie przestrzenne. Dzięki temu rozwój warsztatu rysunkowego może przebiegać równolegle z nauką projektowania i przedstawiania własnych koncepcji.